ساعاتی پس از انتشار آخرین گزارش محمد البرادعی درباره فعالیت های اتمی ایران و سوریه، آشنایان امور گفتند که این گزارش، علیرغم همه مطالب دوپهلو و محافظه کارانه ای که در آن گنجانیده شده، هشداری نسبت به ادامه برنامه های هسته ای ایران و تائیدی بر این امر است که محل بمباران شده (توسط نیروی هوائی اسرائیل؟) در خاک سوریه (دیر الزور) مراحل پیشرفته ساخت یک کوره اتمی سری بوده است.
دولت ایران هنوز نسبت به این گزارش واکنش رسمی نشان نداده، گرچه سعید جلیلی اعلام داشت که ایران مایل است به تماس و گفتگو با مقامات بین المللی درباره برنامه های اتمی خود ادامه دهد.
آگاهان می گویند که حکومت ایران که بیم دارد به صراحت پاسخ رد بدهد، با ابراز آمادگی ظاهری برای ادامه گفتگوها، می کوشد جامعه بین المللی را سرگرم سازد و هم زمان به برنامه های خود ادامه دهد. مقامات حکومت ایران، در عین حال که برای ادامه گفت و شنود ابراز آمادگی می کنند، تاکید می نمایند که از برنامه های اتمی خود به هیچ وجه حاضر نیستند دست بردارند. بیان این موضع، ادامه هرنوع گفتگوئی را بی مورد و بی فایده می سازد و جز وقت کشی پیامدی ندارد.
گزارش این بار البرادعی نیز همانند گزارشهای پیشین، با احتیاط بسیار تهیه شده و فاقد هرگونه نتیجه گیری مستقل می باشد. ولی اطلاعاتی که در آن گنجانیده شده به خوبی نشان می دهد که حکومت ایران همچنان بی اعتنا به تصمیمات بین المللی، برنامه های اتمی خود را پیگیرانه دنبال می کند.
در این گزارش به ویژه به ادامه احداث کوره اتمی آب سنگین در شهر اراک اشاره شد که یکی دو سال پس از تکمیل و راه اندازی خواهد توانست مقدار کافی پلوتونیوم برای تولید دست کم دو بمب اتمی تولید کند.
در مورد سوریه در این گزارش گفته شده که در محل بمباران شده آثار رادیو آکتیو به دست آمده است. همچنین این واقعیت که سوریه در کنار این بنا تاسیساتی در کنار یک رودخانه برای سردکردن برپا ساخته بود می تواند نشان از قصد برپائی کوره اتمی باشد. سوریه به بازرسان آژانس بین المللی اجازه نداده از سه محل مشکوک دیدن کنند و دیدار از محل بمباران شده نیز پس از گذشت زمان درازی امکان پذیر گردید که احتمال می رود سوریه طی این مدت همه آثار جرم را از بین برده باشد.
سوریه ادعا می کند که اگر مواد رادیو آکتیو به دست آمده نشان از بمبهائی دارد که اسرائیل برای انهدام آن مکان به کار برده بود. ولی کارشناسان نظامی این ادعا را با تردید بسیار تلقی می کنند. با این همه البرادعی در گزارش خود از اسرائیل خواستار شده اطلاع دهد که در جریان این بمباران چه نوع بمبهائی به کار برده است.
برخی آگاهان آمریکائی در ماههای اخیر ارزیابی کرده بودند که کوره اتمی سوریه با کمک مالی ایران و توسط کارشناسان کره شمالی برپا می شد تا به عنوان "حیاط خلوت" برنامه های هسته ای ایران عمل کند و پشتوانه طرحهای اتمی ایران باشد. هنوز قرائنی که این ارزیابی را تائید کند به دست نیامده است.
در حالی که بیشترین بخش از توجه جهانی به سوی تاسیسات غنی سازی اورانیوم در نطنز معطوف است، ایران با سرعت به تکمیل پروژه کوره اتمی آب سنگین اراک و آزمایش های لیزری به هدف غنی سازی اورانیوم ادامه می دهد. با این همه در گزارش البرادعی هیچ اتهام آشکاری نسبت به حکومت ایران وجود ندارد. ولی در عین حال او در گذشته تاکید کرده که برنامه های اتمی ایران به شیوه ای است که هرگاه دولت تهران اراده کند، می تواند آن را به سوی ساخت بمب اتمی منحرف سازد.
این واقعیت که حکومت ایران بودجه کلانی را صرف طراحی و ساخت انواع موشکهای جنگی کرده و تقریبا هر ماه از آزمایش موشک جدیدی سخن می گوید (که آخرین آن را سجیل نام نهاده بودند)، نشان می دهد که مقامات رژیم قصد تولید بمب اتمی دارند – در غیر این صورت به ساخت موشکهائی با برد دو هزار کیلومتر و بیشتر (که می تواند پایتخت های چند کشور اروپائی را نیز هدف قرار دهد) دست نمی زدند.
البرادعی در آخرین گزارش خود از دولت سوریه خواستار شده شفاف سازی کند و به بازرسان بین المللی امکان دهد بازرسی های بیشتری به عمل آورند. سوریه نیز همانند حکومت ایران، ادعا می کند که حاضر به افشای اسرار نظامی خود نیست و اماکنی که جنبه امنیتی دارد به روی بیگانگان بسته است - و این دقیقا همان مکان هائی است که حکومتهائی مانند ایران و سوریه در آنها به فعالیت نظامی غیر قانونی می پردازند.
در مورد ایران در گزارش البرادعی گفته شده که در اماکن حساسی چون غنی سازی اورانیوم در نطنز و تاسیسات تبدیل اورانیوم به حالت گاز در اصفهان و چند مکان دیگر دوربینهای نصب شده از جانب آژانس به کار ادامه می دهند و تغییری ثبت نکرده اند. همچنین مراحل احداث و تکمیل کوره اتمی آب سنگین اراک نیز از طریق ماهواره های اطلاعاتی زیر نظر قرار دارد. ولی هیچ یک از این فعالیت ها نمی تواند حکومت ایران را از تولید بمب هسته ای، در زمانی که به اندازه کافی اورانیوم غنی شده در اختیار داشته باشد و تصمیم نهائی آن را بگیرد، باز دارد.
گزارشگران: ناهید ب – وین
و ایلان فرهادی - اورشلیم
