از نظر آئین یهود هر نو جوان پسر در جامعه یهودی که سن 13 سالگی را پشت سر گذاشت و همچنین دختران هنگامی که سن 12 سالگی را تکمیل می کنند، از فردای این تاریخ، دارای بلوغ دینی محسوب می شوند و در مقابل اجرای فرامین الهی صاحب مسؤولیت هستند و موظف می باشند که به تدریج کلیه فرامین جهان شمول توراه مقدس را به مرحله اجراء بگذارند.
نوجوانان از این سن به بعد مسؤول اعمال و رفتار خویش شناخته می شوند. به میمنت این رویداد مهم دینی، برای پسران و دختران آئین تکلیف مذهبی برگزار می شود که با جشن و سرور و اجرای برخی مراسم مذهبی همراه است. این آئین ها برای پسران "بر میتسوا" בר-מצווה Bar-Mitsva و برای دختران "بت میتسوا" בת-מצווה Bat-Mitsva نامیده می شود، یعنی آن ها به سنی رسیده اند که باید امر به معروف و نهی از منکر را رعایت کنند و آئین و آداب مذهبی را انجام دهند.
نوجوان پسر که سن 13 سالگی و یک روز را پشت سر میگذارد اولین فرمانی را که باید انجام دهد، بستن تفیلین (مهر نماز) بر روی پیشانی محل رستنگاه موی سر و بر روی بازوی چپ خود می باشد و این مراسم را "تفیلین بندان" می نامند. به خواست خداوند در گفتار بعدی دوباره ماهیت تفیلین، مزوزا، و تلیت که "ابزار مقدس" خوانده می شوند به تفصیل شرح خواهم داد.
تفیلین دو جعبه مکعب کوچکی است که از چرم ساخته شده و نام اعظم پروردگار جهان همراه با چند آیه از توراه در درون آن جای داده شده است، و بستن آن بر بازو و گذاشتن آن روی (ملاج) سر از اولین فرامینی است که خداوند در مصر برای قوم بنی اسرائیل مقرر فرمود: «این برای تو علامتی بر روی دست و یادبودی بین چشمانت باشد تا این که فرامین خداوند ورد زبان تو گردد؛ زیرا با دست قوی تو را از مصر بیرون آوردم».(صحیفه خروج، کتاب دوم توراة باب سیزدهم آیه 9) و در آیه دیگر «علامتی بر روی دستت و تاج افتخار بین چشمانت باشد تا بدانی که پروردگار ما را با دست قوی از مصر بیرون آورد» (همانجا، آیه 16)
این دو فرمان پیش از خروج یهودیان از سرزمین بندگی مصر و هنگامی صادر شده است که یهودیان هنوز در خاک مصر به سر می بردند و در کتاب پنجم توراة نیز آیات دیگری در این زمینه آورده شده است: «آنها را به عنوان علامت به روی دستت ببند، تاج افتخاری بین چشمانت باشد» (صحیفه پنجم توراة به نام تثنیه، باب ششم آیه 18) و «این کلمات را به روی قلب خود و در اعماق جان خویش قرار دهید و آنها را به عنوان علامت بر دستان خود ببندید و یه عنوان تاج افتخار بین چشمان خود بیاویزید»(همان جا، باب یازدهم آیه 18) .
بنابراین نوجوانی که موظف و موکلف به اجرای فرامین توراه می گردد، باید اولین فرمان دینی را عملا انجام دهد. امروز این مراسم طی تشریفات خاصی انجام می گیرد. اکثر خانواده های یهودی در اسرائیل آئین دینی "برمیتسوا" را در برابر کتل همعراوی כותל המערבי Kotel Hamaaravi (دیوار ندبه) در اورشلیم برگزار می کنند که یگانه اثر بازمانده از بیت المقدس یهود است و از تقدس بسیار برخوردار است.
حتی خانواده های یهودی خارج از اسرائیل نیز که توانائی مالی لازم را دارند به اتفاق کلیه افراد خانواده نوجوان برمیتسوا را به اسرائیل می آورند تا در پای این دیوار ندبه که یادگار نیایشگاه مرکزی یهودیان از زمان حضرت داود و حضرت سلیمان می باشد، این فرمان را در جایگاه مقدس انجام دهند، و عهد و میثاق خود را با خداوند و ملت یهود و کشور اسرائیل تجدید کنند.
روحانی یهودی تفیلین را روی دست نوجوان تکلیف شده میبندد
علاوه بر انجام آئین مذهبی که معمولا در کنار دیوار ندبه برگزار می شود، بسیاری از خانواده های یهودی رسم بر آن دارند که شب پیش از آن میهمانی بزرگی برپا می کنند و به شادمانی می پردازند. در این میهمان، علاوه بر بستگان نزدیک و دور، آشنایان و دوستان و به ویژه همکلاسان و رفقای پسر یا دختری که جشن به افتخار او برپا شده حضور دارند. گاهی شادمانی و شکوه در جشن "برمیتسوا" یا "بت میستوا" به پای جشن عروسی می رسد.
آنانی که توانائی مالی چندانی ندارند، در روز موعود آئین گذاشتن تفیلین را در کنیسا (نیایشگاه یهودیان) و با برگزاری جشنی کوچک و مناسب انجام می دهند. این آئین مذهبی باید روز دوشنبه یا پنجشنبه هفته باشد تا نوجوان به بلوغ مذهبی رسیده بتواند برای نخستین بار بندی از توراه مقدس را هم قرائت کند.
گذاشتن تفیلین در روز شنبه ممنوع است، زیرا رعایت آئین های روز شنبه مقدس، خود جنبه عهد و پیمانی را دارد که میثاق بین قوم یهود و خداوند را تا ابد جاودان ساخته است و تفیلین نیز که خود نوعی عهد و میثاق است نباید در برابر آن قرار گیرد.
فلسفه گذاشتن تفیلین بر دست و روی پیشانی چیست؟
سه عضو از بدن انسان مراکز مهم به شمار می آیند: یکی مغز که مرکز تفکر و تعقل و دانش و یادگیری است. دوم دست، که عامل انجام کار روزانه و کمک و تعاون با دیگران، همکاری و همیاری با غیر از خویش است و سوم قلب که نماد عواطف و انسانیت و اخلاق به شمار می آید. انسانی که هر روز این اعضا از بدن خود را با نام مقدس الهی مجهز کند به این مفهوم است که مغز و دست خود را در اختیار پروردگار جهان آفرین که خالق کل و مددکار انسان هاست و مرکز مهر و عطوفت می باشد می گذارد. از نظر روانشناسی به تدریج ثابت شده است که آن کس که تحت تاثیر این تلقینات معنوی قرار گیرد، انسانی خواهد شد که دستان خود را عامل سازندگی، یاری ، درستکاری و کردار نیک می گرداند، و از نظر مغزی دارای تفکر صحیح و پندار نیک و از نظر قلبی، مهربان و با گذشت و خوش قلب خواهد شد.
ما با این اقدام، نوجوان را به راه راست هدایت می کنیم و از او انسانی خوب که دارای افکار و پندار و رفتار و گفتار نیک باشد می سازیم.
در مورد دختران، که طبق شریعت مذهبی سنت گرایان از اجرای فرمان گذاشتن تفلیین معاف می باشند، به جای نهادن تفیلین، دختران باید از یک روز پس از تکمیل سن دوازده سالگی، در اولین روز جمعه به هنگام غروب آفتاب، دو شمعی را که نشان استقبال از فرا رسیدن شب شنبه مقدس است، با خواندن نیایش های ویژه آن برافروند. این دختران هنگام برافروختن دو شمع شب شنبه می خوانند: «متبارک باد نام عظیم تو خداوند ما و سلطان عامل که ما را تقدیس نموده و به اوامرت امر فرمودی تا چراغ مخصوص شنبه را برافروزیم». این اولین فرمانی است که در امور مذهبی برای زنان صادر شده و دختری که به مرحله تکلیف شرعی رسیده، باید آن را انجام دهد.
تفیلین مرکب ازدو حعبه مربع شکل با دعاهای درون آن است
معمول است که در روز شنبه نوجوانان برمیتسوا و یا بت میتسوا پس از پایان آئین قرائت توراه در کنیسا، پشت تریبون آن نیایشگاه قرار گرفته و سخنانی درباره موضوع آن قسمت از توراه که آنروز خوانده شده است بیان کنند و از والدین و آموزگاران خویش سپاسگزاری نمایند. مسؤولیت اجتماعی و دینی را از این پس بر خود قبول کنند تا در جمع بزرگسالان یهودی درآیند.
این مراسم بسیار زیبا و با شکوه و هیجان آور است که والدین و خود جوانان و مستمعین را غرق شادی می کند. این سنن و مراسم موجب پایداری قوم یهود در سرتاسر دوران سرگردانی آن در دو هزار سال پراکندگی بوده است.
یهودیان هنگامی که از همه جا ناامید می شدند وتحت ستم و جور و ظلم هموطنان خود و حاکمان خودکامه در هر نقطه جهان قرار می گرفتند، با اجرای این سنت ها و پیوند دوباره با خداوند نجات بخش، بار دگر بارقه امید در قلب آنان می درخشید و سیاهی ناامیدی را از بین می برد.
در آئین های برمیتسوا و بت میتسوا، مانند دیگر آئین ها و نیایش های یهود، همیشه از اورشلیم نیز یاد می شود و این جمله بازگو می گردد: «ای اورشلیم اگر تو را فراموش کنم، دست راستم فراموشم باد» .
نوجوانان یهودی با ادای این جمله، در هر نقطه جهان که هستند، به امید رسیدن به آزادی و بازگشت به سرزمین اجدادی و خاستگاه توراة مقدس، زندگی را با امید بیشتر از نو آغاز می کنند و به مصداق آیه «فرامین خداوند قلب را شادمان می کند» (مزامیر داود، زبور نوزدهم آیه 9) با اجرای فرامین توراة توسط نوجوانان قلب های غمگین شاد می گردد و نور امید در دل ناامیدان دوباره درخشیدن می گیرد.
نوشتۀ: هاراو (حاخام) یدیدیا اذراحیان - نیویورک